🌱 कृषी पर्यटनाचे प्रमुख उद्दीष्ट्ये

या धोरणाचे मुख्य उद्देश खालीलप्रमाणे आहेत:

• ग्रामीण विकास: कृषी पर्यटनातून राज्याचा विकास साधणे हे प्रमुख उद्दीष्ट आहे
• उत्पादनासाठी बाजारपेठ: कृषी उत्पादनांना थेट बाजारपेठ उपलब्ध करून देणे
• पूरक व्यवसाय: कृषी पर्यटनाला शेतीसाठी एक पूरक व्यवसाय म्हणून प्रोत्साहन देणे
• रोजगार निर्मिती: ग्रामीण महिला आणि युवकांसाठी गावातच रोजगार निर्मिती करणे
• शहरी लोकांना माहिती: शहरातील लोकांना कृषी प्रणाली आणि संबंधित व्यवसायांबद्दल माहिती उपलब्ध करणे
• थेट अनुभव: पर्यटकांना शेतीत काम करण्याचा प्रत्यक्ष अनुभव देणे

👨‍🌾 कृषी पर्यटन केंद्रासाठी पात्र घटक

खालील व्यक्ती किंवा संस्था कृषी पर्यटन केंद्र सुरू करण्यासाठी पात्र आहेत

• वैयक्तिक शेतकरी
• शेतकऱ्यांची कृषी सहकारी संस्था
• शासकीय किंवा खासगी कृषी महाविद्यालये40].
• शेतकऱ्यांनी स्थापन केलेल्या भागीदारी संस्था किंवा कंपन्या

🏠 कृषी पर्यटन केंद्रासाठी आवश्यक बाबी

कोणतेही कृषी पर्यटन केंद्र चालवण्यासाठी खालील बाबी बंधनकारक आहेत:

1. व्यवसायाचे स्वरूप: शेती हा मुख्य व्यवसाय असावा, आणि पर्यटन हा पूरक व्यवसाय असावा
2. ठिकाण: केंद्र शहरापासून (महानगरपालिका, नगर परिषद) किमान १ किलोमीटर दूर खेड्यात असावे
3. जमिनीची अट: केंद्रासाठी किमान १ एकर शेतजमीन आवश्यक आहे जर शाळा सहलींसाठी व्यवस्था करायची असेल, तर किमान ५ एकर क्षेत्र असावे
4. सोयी-सुविधा: पर्यटकांना २४ तास पाणी, स्वच्छ पिण्याचे पाणी, जेवण आणि स्वच्छतागृहे (Latrine) उपलब्ध करणे बंधनकारक आहे60].
5. निवास: राहण्यासाठीची बांधकामे शक्यतोवर पर्यावरणपूरक (Eco-friendly) असावीत
6. शैक्षणिक भेट: इयत्ता ५ वी ते १० वीच्या विद्यार्थ्यांसाठी किमान एक शैक्षणिक सहल आयोजित करणे आवश्यक आहे

💰 कृषी पर्यटन केंद्राला शासनाचे लाभ

नोंदणीकृत कृषी पर्यटन केंद्रांना शासनाकडून अनेक फायदे मिळतात:

• नोंदणी प्रमाणपत्र: पर्यटन विभागाकडून प्रमाणपत्र दिले जाते.
• बँक कर्ज: नोंदणी प्रमाणपत्राच्या आधारावर बँक कर्ज मिळू शकते.
• आर्थिक सवलती: पर्यटन धोरण-२०१६ अंतर्गत GST आणि वीज शुल्कात (मुद्रांक शुल्क वगळता) सवलती मिळतील.
• प्रशिक्षणाची सोय: अनुभवी प्रशिक्षकांद्वारे आतिथ्य (Hospitality), मार्केटिंग, आणि खाद्य सुरक्षा यावर प्रशिक्षण दिले जाईल 138, 139, 140].
• प्रसिद्धी: पर्यटन विभागाच्या वेबसाइटवर केंद्राची प्रसिद्धी केली जाईल.

📝 कृषी पर्यटन केंद्र नोंदणी शुल्क

• पहिली नोंदणी करण्यासाठी शुल्क: रु. २,५००/-.
• नोंदणी नूतनीकरण (Renewal) शुल्क: दर पाच वर्षांनी रु. १,०००/-.

नोंदणीसाठीचा अर्ज www.maharashtratourism.gov.in या अधिकृत वेबसाइटवर उपलब्ध आहे.